आणखी काही दुर्गेची प्रमुख शक्तिपीठे

शारदीय नवरात्रीत माँ दुर्गेच्या शक्तिपीठ मंदिरांचे स्मरण आणि पूजा केल्याने जीवनात सकारात्मक ऊर्जा येतेच असे नाही, तर भक्तांना आध्यात्मिक मार्गदर्शन, मानसिक शांती आणि सर्व अडचणींपासून मुक्तताही मिळते. आपण गेल्या काही दिवसांपासून भारतातील विविध शक्तिपीठांची माहिती घेतली आहे. त्यात आता आणखी नऊ अशा विशिष्ठ शक्तिपीठांचीही माहिती महत्त्वपूर्ण आहे. शारदीय नवरात्रीचा उत्सव देवी दुर्गेच्या शक्ती आणि सामर्थ्याचा सन्मान करण्यासाठी साजरा केला जातो. हा नऊ दिवसांचा पवित्र उत्सव भक्तांना धैर्य, ऊर्जा आणि आध्यात्मिक शक्ती देण्याची संधी देतो.

या काळात, देवीच्या विविध रूपांच्या (माँ दुर्गेच्या शक्तिपीठ मंदिरांच्या) पूजेसोबतच, शक्तिपीठांनाही महत्त्व प्राप्त होते. शक्तिपीठांना देवीच्या शरीराच्या पवित्र अवशेषांशी आणि अलंकारांशी संबंधित स्थळे मानले जाते, जिथे देवीची विशेष शक्ती आणि पवित्रता निवास करते. देवी सतीच्या शरीराचे महाविष्णूंनी खंडन केल्यानंतर ते जिथे जिथे पडले तिथे शक्तिपीठे तयार झाली. यातील काही प्रमुख शक्तिपीठे आणि त्यांच्या श्रद्धा आहेत.

अंबाजी शक्तिपीठ, गुजरात : गुजरातच्या बनासकांठा जिल्ह्यात स्थित, अंबाजी शक्तिपीठ हे ५१ शक्तिपीठांपैकी एक मानले जाते. येथे देवी सतीचे हृदय पडले, ज्यामुळे हे स्थान अत्यंत पवित्र मानले जाते. मंदिरात कोणतीही मूर्ती नाही; येथे ‘श्री विसा यंत्र’, एक विशेष यंत्र आहे, त्याची पूजा केली जाते. नवरात्रीच्या काळात येथे विशेष पूजा, गरबा (गरबा) आणि भजन-कीर्तन आयोजित केले जातात.

बहुला देवी शक्तिपीठ, बंगाल : पश्चिम बंगालच्या वर्धमान जिल्ह्यातील केतुग्राम येथे बहुला देवी शक्तिपीठ आहे. देवी सतीचा डावा हात येथे पडला, ज्यामुळे या जागेला शक्तिपीठ म्हणून स्थापित केले गेले. हे ठिकाण भाविकांसाठी, विशेषत: नवरात्रीच्या काळात, एक प्रमुख आकर्षण आहे. येथे देवीची पूजा केल्याने मन:शांती, त्रासांपासून मुक्तता आणि सकारात्मक ऊर्जा मिळते.

नैना देवी शक्तिपीठ, हिमाचल प्रदेश : हिमाचल प्रदेशातील बिलासपूर जिल्ह्यात स्थित नैना देवी शक्तिपीठ, देवी सतीला समर्पित ५१ शक्तिपीठांपैकी एक आहे. सतीचा डावा डोळा येथे पडला, ज्यामुळे त्याला ‘नैना देवी’ असे नाव मिळाले. हे शक्तिपीठ भक्तांसाठी, विशेषत: नवरात्रीच्या काळात एक प्रमुख आकर्षण आहे. येथे पूजा केल्याने डोळ्यांशी संबंधित आजारांपासून मुक्तता आणि मानसिक शांती मिळते असे म्हटले जाते.

हिंग्लज शक्तिपीठ, बलुचिस्तान, पाकिस्तान : हे शक्तिपीठ पाकिस्तानच्या बलुचिस्तान प्रांतात आहे, जिथे देवी सतीचे डोके पडले होते. दूरवरचे स्थान असूनही, हे ठिकाण भक्तांसाठी अत्यंत पवित्र आणि शक्तिशाली मानले जाते. दर वसंत ऋतूमध्ये येथे ‘हिंग्लज यात्रा’ आयोजित केली जाते, जिथे हजारो भाविक उपस्थित राहतात. याची आपण सविस्तर माहिती पाहिली आहेच.

मणिकर्णिका शक्तिपीठ, वाराणसी, उत्तर प्रदेश : हे शक्तिपीठ वाराणसीतील मणिकर्णिका घाटावर आहे, जिथे देवी सतीचा उजवा कान आणि कर्णफुले पडली होती. हे स्थान मृत्यूचे भय, अडथळे आणि नकारात्मक ऊर्जा दूर करणाºया मातृदेवतेचे स्थान मानले जाते. येथे पूजा केल्याने जीवनात सकारात्मकता आणि शांती येते.

हरसिद्धी देवी शक्तिपीठ, उज्जैन, मध्य प्रदेश : हे शक्तिपीठ उज्जैनमध्ये आहे, जिथे देवी सतीचे कोपर पडले होते. या देवीला शक्ती आणि आरोग्याची रक्षक मानली जाते. मंदिरात राजा विक्रमादित्यने अर्पण केलेल्या ११ डोक्यांचे प्रतीक असलेल्या ११ सिंदूर लावलेल्या कवट्या आहेत. हे स्थळ तंत्र पद्धतींसाठीही महत्त्वाचे मानले जाते.

कालिका देवी शक्तिपीठ, गुजरात : कालिका देवी शक्तिपीठ गुजरातमधील पावगढ येथे आहे, जिथे देवी सतीच्या उजव्या पायाचे बोट पडले होते. या शक्तिपीठाची पूजा शक्ती, धैर्य आणि यशाची देवी म्हणून केली जाते. नवरात्रीच्या काळात या ठिकाणी भाविकांची गर्दी असते, जे देवीची प्रार्थना करतात आणि मानसिक व आध्यात्मिक शक्ती शोधतात.

कांची देवगर्भ शक्तिपीठ, तामिळनाडू : तामिळनाडूतील कांचीवरम येथे असलेले कांची देवगर्भ शक्तिपीठ ज्ञान, आध्यात्मिक वाढ आणि आनंद आणि समृद्धीचे प्रतीक मानले जाते. देवी सतीचा सांगाडा येथे पडला, ज्यामुळे त्याला शक्तिपीठाचा दर्जा मिळाला. येथील शक्ती ‘देवगर्भ’ आहे. आणि भैरव ‘रुरु’ आहे.

विमला देवी शक्तिपीठ, पुरी, ओडिशा : विमला देवी शक्तिपीठ ओडिशामधील पुरी येथे आहे, जिथे देवी सतीची नाभी पडली. हे शक्तिपीठ अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते. विमला देवी ही जगन्नाथ मंदिराची रक्षक देवताही मानली जाते. येथे, प्रथम देवीची पूजा केली जाते आणि नंतर भगवान जगन्नाथाला नैवेद्य अर्पण केला जातो. हे स्थान अत्यंत पवित्र आहे आणि भक्तांसाठी श्रद्धेचे केंद्र आहे.

प्रफुल्ल फडके/ नवरात्र

९१५२४४८०५५

27 september  2025