राजकारणातील वैचारिकता कमी होते आहे

बिहारमधील राजकीय पक्ष आजकाल केवळ जागावाटपामुळेच नव्हे, तर त्यांचे नेते वेगाने पक्ष बदलत असल्याने देखील बातम्यांमध्ये आहेत. त्यांची गणना करणे कठीण आहे, कारण दररोज एका किंवा दुसºया पक्षाचा नेता त्यांचा पक्ष सोडत आहे. पक्ष सोडून गेलेल्या या नेत्यांमध्ये आमदार, माजी आमदार आणि माजी खासदार तसेच इतर पदाधिकारी यांचा समावेश आहे. काही जण इतर पक्षात सामील झाले आहेत, तर काही जण तसे करण्याची तयारी करत आहेत. अर्थात हे फक्त बिहारमध्ये घडत आहे असे नाही. महाराष्ट्रातही तेच घडले होते आणि अन्य राज्यांतही निवडणुकीपूर्वी हे घडताना आपण पाहतो.

पक्षांतराच्या या काळात, काही नेते पक्ष बदलत आहेत, कारण त्यांना त्यांच्या मुलांना आणि मुलींना, कुटुंबीयांना निवडणुकीत उभे करायचे आहे. जे पक्ष सोडून जात आहेत ते असेही म्हणतात की, त्यांचा पक्ष आता पूर्वीसारखा राहिलेला नाही. हा पक्ष एका विशिष्ट जाती किंवा समुदायाशी वैर करणारा बनला आहे आणि त्याचे नेते चापलुसी करणाºयांनी वेढलेले आहेत. त्यांना हे कधी कळले हे कोणीही विचारत नाही, म्हणून ते सांगतही नाहीत.

बिहारमधील संधीसाधू आणि पक्षाला प्राधान्य देणाºया नेत्यांसोबत, काही गायक आणि अभिनेते देखील बातम्यांमध्ये आहेत, कारण ते निवडणूक लढवण्याची तयारी करत आहेत. यापैकी एक पवन सिंह आणि दुसरी मैथिली ठाकूर आहे. अलीकडेच पवन सिंह यांनी गृहमंत्री अमित शाह यांची भेट घेतली. भाजपने त्यांना लोकसभा निवडणुकीत बंगालमधून उमेदवारी दिली. ते आसनसोल निवडणूक लढवण्याची तयारी करत असताना तृणमूल काँग्रेसने त्यांच्या काही अश्लील गाण्यांचा हवाला देत त्यांच्यावर हल्ला केला. परिणामी, भाजपने एक पाऊल मागे घेतले आणि पवन सिंह यांनी स्वत: निवडणूक लढवण्यास नकार दिला. यामुळे भाजपवरील त्यांची निष्ठा नाहीशी झाली आणि त्यांनी बिहारमधील कराकट येथून अपक्ष म्हणून निवडणूक लढवली. ते केवळ निवडणूक हरले नाहीत तर त्यांनी कराकट आणि इतर लोकसभा मतदारसंघात भाजप उमेदवारांना पराभूत केले. विधानसभा निवडणुका जवळ येताच, भाजपवरील त्यांचे प्रेम आता पुन्हा वाढले.

जेव्हा ते गृहमंत्र्यांना भेटले तेव्हा त्यांना सांगण्यात आले की ते घरी परतले आहेत. त्यांनी उत्तर दिले, ‘त्यांनी भाजप कधी सोडला?’ त्यानंतर, जेव्हा त्यांच्या पत्नीने त्यांच्याविरुद्ध मोहीम सुरू केली, तेव्हा त्यांनी निवडणूक लढवण्यास नकार दिल्याची बातमी आली. हे सांगत असताना, त्यांनी असेही म्हटले की ते भाजपचे खरे सैनिक आहेत. आता यावर विश्वास ठेवता येईल का?

दरभंगाच्या अलीनगर येथून भाजप उमेदवार म्हणून लोकगायिका मैथिली ठाकूर यांना उभे करण्याची चर्चा आहे. परिणामी, अलीनगर येथील भाजप आमदाराने पक्ष सोडण्याची घोषणा केली आहे. पवन सिंह किंवा मैथिली ठाकूरसारखे अभिनेते किंवा सध्याचे किंवा माजी नोकरशहा निवडणूक लढवण्यात काहीही चूक नसली तरी, ते अचानक निवडणूक रिंगणात उतरतात तेव्हा ते कोणत्याही पक्षाचे प्रतिनिधीत्व करणाºया संभाव्य उमेदवारांच्या आशा धुळीस मिळवतात. ऐनवेळी येऊन अशी घुसखोरी करायची आणि निष्ठावंत कार्यकर्त्यांना दूर सारायचे हे प्रकार फार होताना दिसतात. बºयाचदा असे नेते बंड करतात, अंतर्गत तोडफोड करतात किंवा निष्क्रिय होतात. शिवाय, नेते बनण्याचे आणि अखेर निवडणूक लढवण्याचे स्वप्न पाहणाºया पक्ष कार्यकर्त्यांचा एक गट निराश होतो. सर्व पक्ष अशा कार्यकर्त्यांची स्वप्ने चकनाचूर करण्यासाठी सारखेच प्रयत्न करतात. ते कुठूनही कोणालाही उमेदवारी देण्याचा त्यांचा निर्णय योग्य ठरवतात आणि असा दावा करतात की त्यांना विजयी उमेदवारांवर पैज लावावी लागेल. निवडून येण्याचा निकष महत्त्वाचा आहे. हा निकष बºयाचदा पैसा खर्च करण्याची क्षमता यावर ठरवला जातो. यात सामान्य कार्यकर्ता चिरडला जातो. विचारधारा मारली जाते.

हा युक्तिवाद अनेकदा पोकळ असतो, कारण पक्षाचे नेते, नेत्यांचे पुत्र किंवा राजकारणाबाहेरील क्षेत्रातून अचानक उमेदवार म्हणून उदयास येणारे लोक अनेकदा निवडणुका गमावतात. हा युक्तिवाद पक्षांनी केलेल्या तथाकथित अंतर्गत सर्वेक्षणांना देखील उघड करतो, जे तिकीट वाटपाचे निर्णय क्षेत्रातील कार्यकर्त्यांच्या आणि मतदारांच्या मतांवर आधारित असल्याचे दाखवण्याचा प्रयत्न करतात. शेवटी, मतदार किंवा कार्यकर्ते संभाव्य उमेदवार म्हणून ज्यांच्याबद्दल त्यांनी ऐकलेही नाही अशा व्यक्तींच्या नामांकनाला कसे समर्थन देऊ शकतात? ही परिस्थिती उद्भवत आहे, कारण आजच्या राजकारणात विचारसरणी कमी महत्त्वाची होत चालली आहे आणि पक्षनिष्ठेचे मूल्य गमावले आहे.

गेल्या लोकसभा निवडणुकीत भाजप किंवा काँग्रेसवर वारंवार टीका करणारे किंवा कोणताही वैचारिक संबंध नसलेले नेते त्यांचे उमेदवार कसे बनले हे दाखवून दिले. विचारसरणी आता कोणत्याही लोणच्याच्या इन्स्टंट मसाल्याप्रमाणे झाली आहे. हा मसला वापरला की उत्तम लोणचे बनेल त्याप्रमाणे हा ब्रँड घेतला की राजकारणात यशस्वी होता येईल असे होताना दिसत आहे. याचा विपरित परिणाम म्हणजे राजकारण केवळ विचारसरणीविरहित होत चालले आहे असे नाही तर नैतिकता आणि सचोटी कमी कमी होत चालली आहे. यासाठी राजकीय पक्ष स्वत:शिवाय इतर कोणालाही दोष देऊ शकत नाहीत.

भाजप एकेकाळी त्यांच्या रणनीती, चारित्र्य आणि चेहºयाबद्दल बोलायचे, स्वत:ला इतरांपेक्षा वेगळे दाखवायचे. आता, ते तसे करत नाही. भाजप अजूनही कम्युनिस्ट पक्षांसोबत एक विचारसरणी सामायिक करत असताना, काँग्रेस सदस्य स्वत:ही त्यांची विचारसरणी ओळखू शकत नाहीत. आम आदमी पक्षासारख्या अनेक पक्षांमध्ये कोणत्याही विचारसरणीचा अभाव आहे. ते केवळ निवडणुका जिंकण्याच्या एकमेव कल्पनेवर अवलंबून असतात. सामान्य लोक राजकारणात रसहीन होत आहेत यात आश्चर्य नाही. जे राजकारण अनास्था निर्माण करते ते देशाला फायदा देऊ शकते का? तर याचे उत्तर नाही असेच असेल.