डोनाल्ड ट्रम्प यांनी व्हेनेझुएलावर केलेली लष्करी कारवाई आणि एका सार्वभौम राष्ट्राच्या अध्यक्षांना अटक करण्याचा त्यांचा दावा हा जागतिक व्यवस्थेला एक विनाशकारी धक्का आहे. ही केवळ लष्करी आणि राजकीय घटना नाही, तर आंतरराष्ट्रीय कायदा, राजनैतिकता आणि जागतिक शांततेच्या मूलभूत तत्त्वांवर थेट हल्ला आहे.
अमेरिकेने व्हेनेझुएलावर लष्करी आक्रमण करून राष्ट्राध्यक्ष निकोलस मादुरो आणि त्यांच्या पत्नी सिलिया फ्लोरेस यांना अटक केल्याचा दावा केला आहे. आंतरराष्ट्रीय क्षेत्रात ही एक संवेदनशील आणि ऐतिहासिक घटना आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी घोषणा केली आहे की, अमेरिकेने व्हेनेझुएलावर मोठ्या प्रमाणात हवाई आणि लष्करी हल्ले केले आहेत. ट्रम्प यांनी म्हटले आहे की, मादुरो आणि त्यांच्या पत्नीला ताब्यात घेण्यात आले आहे, देशाबाहेर काढण्यात आले आहे आणि पुढील कायदेशीर कारवाईसाठी अमेरिकेत नेण्यात आले आहे. ट्रम्प यांनी ही कारवाई नियोजित यश आणि व्हेनेझुएलामध्ये लोकशाही पुनर्संचयित करण्याच्या दिशेने एक निर्णायक पाऊल असल्याचे वर्णन केले आहे. तथापि, हल्ल्याचे तपशील आणि ठोस पुरावे अद्याप सार्वजनिक केलेले नाहीत.
व्हेनेझुएलाच्या सरकारने याला अमेरिकेचे लष्करी आक्रमण आणि अंतर्गत सार्वभौमत्वाचे उल्लंघन असे वर्णन केले आहे. व्हेनेझुएलामध्ये राष्ट्रीय आणीबाणी जाहीर करण्यात आली आहे आणि नागरिकांना निषेध आणि प्रतिकार करण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे. दरम्यान, जगातील अनेक देश या घटनेवर प्रतिक्रिया देत आहेत, काहींनी राजनैतिकतेची मागणी केली आहे, तर रशिया, चीन आणि इतरांनी त्याचा तीव्र निषेध केला आहे.
हे पाहता, डोनाल्ड ट्रम्प यांनी व्हेनेझुएलावर केलेली लष्करी कारवाई आणि एका सार्वभौम राष्ट्राच्या राष्ट्राध्यक्षांना अटक करण्याचा त्यांचा दावा हा जागतिक व्यवस्थेला एक विनाशकारी धक्का आहे. ही केवळ लष्करी आणि राजकीय घटना नाही तर आंतरराष्ट्रीय कायदा, राजनैतिकता आणि जागतिक शांततेच्या मूलभूत तत्त्वांवर थेट हल्ला आहे. जेव्हा एखाद्या देशाचा नेता दुसºया देशात लष्करी हस्तक्षेप करतो आणि त्याचे सर्वोच्च नागरी नेतृत्व काढून टाकतो, संयुक्त राष्ट्रांच्या विनंतीशिवाय, आंतरराष्ट्रीय कायदेशीर प्राधिकरणाच्या स्पष्ट निर्देशाशिवाय आणि आंतरराष्ट्रीय समुदायाच्या संमतीशिवाय, हे कृत्य आधुनिक जागतिक राजकारण ज्या मूलभूत नियमांवर आधारित आहे. त्याचे उल्लंघन करतेच, शिवाय नवीन जागतिक संकटांसाठी एक आदर्शदेखील निर्माण करते.
पहिला प्रश्न असा आहे की, ट्रम्प यांची कृती न्याय्य आहे का? कोणत्याही न्यायिक किंवा राजकीय मानकांद्वारे ते न्याय्य ठरू शकते का? सार्वभौमत्व कोणत्याही जागतिक समजुतीसाठी मूलभूत आहे आणि देशाच्या अंतर्गत बाबींमध्ये बाह्य हस्तक्षेप केवळ तेव्हाच वैध असू शकतो, जेव्हा तो संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेत बहुमताने मंजूर केला जातो किंवा जेव्हा स्पष्ट आणि सिद्ध मानवी हक्क संकट असते. आंतरराष्ट्रीय समुदायाकडून अशी मान्यता नरसंहार किंवा मोठ्या प्रमाणात युद्ध गुन्ह्यांच्या परिस्थितीत मिळू शकते, परंतु व्हेनेझुएलामध्ये अशा परिस्थिती अस्तित्वात नव्हत्या. व्हेनेझुएलाची परिस्थिती कितीही वादग्रस्त आणि गुंतागुंतीची असली, तरी हा एकतर्फी अमेरिकन लष्करी निर्णय आंतरराष्ट्रीय कायद्याशी आणि संयुक्त राष्ट्रांच्या चार्टरच्या मूलभूत तत्त्वांशी थेट संघर्ष करतो. एकाच देशातील मानवतावादी संकट किंवा राजकीय प्रतिस्पर्ध्यांवर उपाय म्हणून ते सादर करणे नास्तिकतेसारखे आहे. जर ट्रम्प प्रशासनाकडे खरोखरच मादुरोविरुद्ध ठोस पुरावे होते, तर त्यांनी ते आंतरराष्ट्रीय न्यायालय किंवा बहुपक्षीय मंचासमोर सादर करायला हवे होते, स्वत:च्या लष्करी शक्तीचा वापर करून थेट हस्तक्षेप करण्याऐवजी जगापुढे ते आणायला पाहिजे होते.
दुसरा प्रश्न असा आहे की, राजनैतिक जगात हे पाऊल न्याय्य आहे का. राजनैतिकता ही संवाद, तडजोड आणि मध्यस्थीद्वारे वैचारिक मतभेद, राजकीय तणाव आणि सत्ता संघर्ष सोडवण्याची कला आहे. राजनैतिकता कधीही थेट हिंसक उपाययोजनांना प्रोत्साहन देत नाही. जर अमेरिकेला खरोखरच व्हेनेझुएलाच्या सध्याच्या व्यवस्थेतील विसंगती आणि समस्या दिसल्या असत्या तर संयुक्त राष्ट्रसंघ, ओएएस किंवा इतर बहुपक्षीय संघटनांशी संपर्क साधून दबाव आणणे हा अधिक न्याय्य आणि प्रभावी पर्याय असता. म्हणूनच, ट्रम्प प्रशासनाचे हे पाऊल राजनैतिकतेच्या भावनेचे उल्लंघन करते आणि शांतता, संयम आणि सामूहिक तोडगा काढण्याच्या उद्देशाने केलेले सर्व प्रयत्न निष्फळ ठरवते. जेव्हा राजनैतिक मार्ग खुले असतात, तेव्हा हवाई हल्ले, बॉम्बस्फोट आणि अस्थिरता निर्माण करणारे उपाय कोणत्याही सुसंस्कृत राजनैतिक व्यवस्थेचा भाग असू शकत नाहीत.
आता तिसरा प्रश्न असा आहे की, व्हेनेझुएलाचे पुढे काय होईल? देशाचे भविष्य अस्थिर असण्याची शक्यता जास्त आहे. हिंसक कृती व्हेनेझुएलातील सामाजिक, आर्थिक आणि राजकीय परिस्थिती आणखी बिकट करू शकते. देश आधीच आर्थिक मंदी, महागाई आणि सामाजिक असंतोषाने त्रस्त आहे. बाह्य लष्करी हल्ल्यामुळे सार्वजनिक मनोबल कमी होऊ शकते, नागरी प्रतिकार निर्माण होऊ शकतो आणि अंतर्गत संघर्ष आणखी वाढू शकतो. शिवाय, हे पाऊल लॅटिन अमेरिकेतील प्रादेशिक स्थिरतेला धक्का देऊ शकते आणि शेजारी देशांना संयुक्त राष्ट्रांप्रती असलेल्या त्यांच्या वचनबद्धतेचा पुनर्विचार करण्यास भाग पाडू शकते.
चौथा प्रश्न आंतरराष्ट्रीय धोरणात्मक परिणामांशी संबंधित आहे. डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या कृतींच्या बाबतीत, या धोरणाचे जागतिक धोरणात्मक संतुलनावर दीर्घकालीन गंभीर परिणाम होऊ शकतात. इराणच्या अंतर्गत बाबींमध्ये हस्तक्षेप करण्याच्या ट्रम्प यांच्या धमक्या आणि आता व्हेनेझुएलामध्ये त्यांचा थेट लष्करी हस्तक्षेप यावरून असे दिसून येते की, अमेरिका जागतिक रक्षक बनण्याचा विचार करत आहे, लष्करी बळाचा वापर करून आपले हितसंबंध लादण्याचा प्रयत्न करत आहे. यामुळे जगाचे द्विध्रुवीकरण होऊ शकते. हे नि:संशयपणे अमेरिकेच्या विरोधी शक्तींना एकत्र आणण्यास मदत करेल. रशिया, चीन आणि इतर राष्ट्रांनी या हालचालीचा निषेध केला आहे आणि त्याला धोरणात्मक आक्रमकता म्हटले आहे. तणाव आणि विभाजनांनी आधीच ग्रासलेल्या जागतिक सुरक्षा व्यवस्थेमुळे, एका सार्वभौम राष्ट्रावर एका मोठ्या महासत्तेचा हल्ला जागतिक प्रशासन आणि सहकार्यासाठी गंभीर प्रश्न निर्माण करतो.
आंतरराष्ट्रीय न्याय आणि मानवी हक्कांचा आदर केवळ शब्दांत व्यक्त केला पाहिजे, असे नाही तर धोरणात्मक निर्णय आणि कृतींमध्ये देखील प्राधान्य दिले पाहिजे. अनियंत्रित आणि एकतर्फी लष्करी कारवाईला पाठिंबा देणे दीर्घकालीन जागतिक स्थिरता, शांतता आणि न्यायाच्या भावनेला प्रतिकूल ठरेल. ट्रम्प यांच्या निर्णयावरून हे
स्पष्ट होते की लष्करी बळाचा, शस्त्रांचा आणि लष्करी बळाचा मनमानी वापर आंतरराष्ट्रीय कूटनीती आणि सहकार्याला कमकुवत करतो आणि जागतिक समुदायाचा विश्वास कमी करतो. म्हणूनच, सध्याच्या परिस्थितीत, जागतिक समुदायाने संयम, संवाद आणि न्यायिक प्रक्रियेकडे परत यावे. तरच आपण एका चांगल्या, सुरक्षित आणि अधिक न्याय्य जगाची कल्पना करू शकतो.
प्रफुल्ल फडके/ बिटवीन द लाईन्स
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा