उपमुख्यमंत्री अजित पवारांच्या निधनाने पुन्हा एकदा जीवनाचे सत्य अधोरेखित झाले आहे. माणूस नियतीच्या समोर असहाय्य असतो. ज्या माणसाने आपल्या नावाने आणि कामाने महाराष्ट्राच्या राजकारणात ‘दादा’ ही पदवी मिळवली, त्याला विमान अपघातात मृत्यू झाल्यानंतर त्याच्या ‘घड्याळाने’ ओळखावे लागले. योगायोगाने ‘घड्याळ’ हे अजित पवार यांच्या राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे (एनसीपी) निवडणूक चिन्ह आहे. देशात सर्वाधिक सहा वेळा उपमुख्यमंत्री म्हणून काम करण्याचा विक्रम अजित पवार यांच्याकडे आहे. सत्तेवरील त्यांच्या प्रेमामुळे त्यांचे काका शरद पवार यांच्याशीही मतभेद झाले, ज्यांचा त्यांनी राजकारणात पाठिंबा घेतला होता.
लोकसभा निवडणुकीत निराशाजनक कामगिरीनंतर अजित पवार यांच्या राष्ट्रवादीने विधानसभा निवडणुकीत प्रभावी कामगिरी करून सर्वांना आश्चर्यचकित केले. त्यांनी त्यांचे काका शरद पवार यांच्या पक्षाला मागे टाकले, परंतु राजकारण हा अनंत शक्यतांचा खेळ आहे. दरम्यान, दोन्ही गट जवळ येऊ लागले होते. अलीकडच्या महापालिका निवडणुकीत दोघांनी काही ठिकाणी युती करून निवडणूक लढवली आणि आगामी जिल्हा परिषद आणि पंचायत समिती निवडणुका एकत्र लढवण्याची योजना होती. त्यामुळे राजकीय वर्तुळात प्रमुख प्रश्न असा आहे की, अजित पवार यांच्या निधनानंतर पवार कुटुंब आणि राष्ट्रवादी एकत्र येतील का? खरे तर ही फार घाई होते आहे.
राष्ट्रीय राजकारणात सक्रिय असलेल्या शरद पवारांनी महाराष्ट्राचे राजकारण अजित पवार यांच्याकडे सोपवल्यानंतर त्यांना राजकीय उत्तराधिकारी मानले गेले. तथापि, त्यांची मुलगी सुप्रिया सुळे यांची वाढती राजकीय सक्रियता त्यांच्या पुतण्याच्या महत्त्वाकांक्षेशी टक्कर घेऊ लागली आहे. २०१९ मध्ये राजभवनात देवेंद्र फडणवीस यांनी अचानक मुख्यमंत्री पदाची आणि अजित पवार यांनी उपमुख्यमंत्री पदाची शपथ घेतली, तेव्हा हा संघर्ष प्रथम समोर आला. ते सरकार फक्त ८२ तास टिकले, परंतु उद्धव ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखाली स्थापन झालेल्या पर्यायी सरकारमध्ये राष्ट्रवादीच्या कोट्यातून अजित पवार यांची उपमुख्यमंत्रीपदी नियुक्ती झाल्याने पवार कुटुंबातील दरी भरून निघाल्याचा संदेश गेला.
हा उत्साह फक्ततोपर्यंत टिकला, जोपर्यंत शिवसेनेत फूट पडली आणि भाजपने एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वाखाली नवीन सरकार स्थापन केले. विधानसभेत सरकारला बहुमत होते, तरीही अजित पवार राष्ट्रवादीपासून वेगळे झाले आणि उपमुख्यमंत्री झाले. अजित पवार यांचे सत्तेवरील प्रेम आणि भाजपचा शिंदेंवरील विश्वास हे यामागील महत्त्वाचे घटक होते. २०२४च्या निवडणुकीत २८८ सदस्यांच्या विधानसभेत १३२ जागा जिंकूनही, भाजपने युती सरकार स्थापन केले आणि शिंदे व अजित पवार यांना उपमुख्यमंत्रीपदी नियुक्तकेले. खरे तर भाजपने अतिमहत्त्वाकांक्षी शिंदेंना नियंत्रित करण्यासाठी तुलनेने विश्वासार्ह अजित पवारांचा वापर केला.
आता अजित पवार गेल्यानंतर प्रश्न असा आहे की, फडणवीस सरकारची समीकरणे बदलतील का? अर्थातच या दोन्ही प्रश्नांचे योग्य उत्तर पवार कुटुंबाच्या राजकारणावर अवलंबून असेल. पवार कुटुंब आणि त्यांच्या राजकारणाशी परिचित असलेले लोक असा विश्वास करतात की, गेल्या विधानसभा निवडणुकीत मराठा राजकारणाचे दुर्लक्ष झाल्यामुळे राष्ट्रवादीच्या दोन्ही गटांना त्यांची गमावलेली प्रतिष्ठा परत मिळवण्यासाठी एकतेशिवाय पर्याय नाही. चांगले कौटुंबिक समजूतदारपणा नि:संशयपणे उपयुक्त ठरेल, परंतु राजकीय सत्तेचे विभाजन अपरिहार्य आहे. शेवटी विधानसभा निवडणुकीत काकांचा पराभव करणाºया पुतण्याला राजकीय सत्तेचा वाटा का नको असेल? भाजपला स्वाभाविकपणे अजित पवार यांच्या पत्नी सुनेत्रा किंवा त्यांच्या दोन मुलांपैकी एकाला, पार्थ आणि जय यांना उपमुख्यमंत्री म्हणून नियुक्त करण्यात कोणतीही धोरणात्मक अडचण येणार नाही. पण करिष्माई नेतृत्वाशिवाय ही व्यवस्था किती काळ टिकेल?
अर्थात, प्रफुल्ल पटेल आणि सुनील तटकरेंसारखे नेते आहेत, परंतु २०२९ मध्ये लोकसभा आणि विधानसभा निवडणुका झाल्यावर राष्ट्रवादीच्या अजित पवार गटाला निवडणूक जिंकणाºया चेहºयाची आवश्यकता असेल. अशा परिस्थितीत शरद पवारांना त्यांच्या आयुष्याच्या संध्याकाळात त्यांच्या कुटुंबाच्या सत्ता महत्त्वाकांक्षांमध्ये तार्किक संतुलन साधावे लागेल. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे संयुक्त राष्ट्रवादी काँग्रेसचे नेतृत्व स्वत: मार्गदर्शकाची भूमिका स्वीकारून शरद पवार दिल्लीचे राजकारण त्यांच्या मुलीकडे आणि महाराष्ट्राचे राजकीय उत्तराधिकारी अजित पवार यांच्या कुटुंबाकडे सोपवून एकतेचे सूत्र शोधू शकतात. तथापि, संयुक्त राष्ट्रवादी काँग्रेसचा राजकीय मार्ग आखणे हे आणखी एक मोठे आव्हान असेल. वयस्कर पवार विरोधी आघाडी इंडियाशी असलेली निष्ठा सोडून एनडीएमध्ये सामील होतील का जेणेकरून त्यांच्या पुतण्यांच्या कुटुंबाला आणि मुलीला सत्तेच्या राजकारणात स्थापित करता येईल? काहीही झाले तरी, भाजपच्या सर्वोच्च नेतृत्वात असा कोणीही नसेल ज्यांच्याशी पवारांचा थेट संपर्क आणि संवाद नसेल. पवारांना ‘पॉवर प्लेअर’ म्हणूनही ओळखले जाते.
जर संयुक्त राष्ट्रवादी काँग्रेस एनडीएमध्ये सामील झाली, तर महाराष्ट्रातील सत्तेतील एकनाथ शिंदे यांच्यावरील भाजपचे अवलंबित्व संपुष्टात येईलच, शिवाय आगामी लोकसभा निवडणुकीत देशातील दुसºया क्रमांकाच्या सर्वात मोठ्या राज्यातील बहुतेक जागा जिंकून स्वत:हून बहुमत मिळवणेदेखील सोपे होईल. जर राजकीय महत्त्वाकांक्षेच्या संघर्षामुळे राष्ट्रवादी काँग्रेसचे दोन्ही गट एकत्र येऊ शकले नाहीत, तर अजित पवार गट लवकरच किंवा नंतर भाजपमध्ये विलीन होण्याची दाट शक्यता आहे, कारण त्यांचे ४१ आमदार पुढील निवडणुका जिंकून विधानसभेत परत येऊ इच्छितात, ज्यासाठी मोठ्या पक्षाचे किंवा नेत्याचे नाव आवश्यक आहे. त्यामुळे येत्या काळात महाराष्ट्राच्या राजकारणात भरपूर बदल होतील यात शंका नाही.
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा