जानेवारी हा महिना आपण रस्ते सुरक्षा अभियान म्हणून राबवतो आहोत. पण रस्ते सुरक्षा आणि अपघात होऊ न देता वाहन चालवणे ही जबाबदारी कायमची आहे हे लक्षात घेतले पाहिजे. देशात दररोज एक मोठा रस्ते अपघात होतो. कधीकधी एकाच दिवसात अनेक जीवघेणे अपघात होतात, ज्यामुळे अनेक लोकांचा मृत्यू होतो. दाट धुक्यामुळे रस्ते अपघातांचा धोका आणखी वाढला आहे. अलीकडेच दाट धुक्यामुळे देशाच्या विविध भागांत असंख्य रस्ते अपघात झाले. त्यापैकी सर्वात भयानक अपघात आग्रा-नोएडा एक्स्प्रेसवेवर झाला. कार आणि बस यांच्यात टक्कर झाल्यानंतर एकूण ११ वाहने एकमेकांना भिडली, ज्यात सहा स्लीपर कोच आणि दोन रोडवेज बसेसचा समावेश होता. या टक्करनंतर अनेक वाहनांना आग लागली, डझनभर लोक जळून खाक झाले, ज्यामुळे त्यांची ओळख पटण्यापलीकडे गेली. रुग्णवाहिका, पोलीस, अग्निशमन सेवा किंवा इतर वाहतूक संस्था मदत देऊ शकल्या नाहीत. मृतदेहांची ओळख त्यांच्या नातेवाईकांशी जुळण्यासाठी डीएनए चाचणी करण्यात आली. त्या कुटुंबांच्या वेदना शब्दांत वर्णन करता येत नाहीत. निष्काळजीपणा हे अशा प्रत्येक अपघाताचे मूळ कारण आहे. चार दिवसांपूर्वी मुंबईत बेस्ट बसचा झालेला अपघात हा पण निष्काळजीपणाच होता. गेल्या वर्षीही बेस्ट बसचा कुर्ल्यात असाच अपघात झालेला होता.
काही ठिकाणी रात्रीच्या वेळी दाट धुक्यामुळे पादचाºयांना चालणे कठीण होते, तेव्हा आवश्यक खबरदारी न घेता स्लीपर किंवा रोडवेज बस पूर्ण वेगाने चालवणे हा एक गंभीर गुन्हा मानला जाईल. जर जास्त कामाच्या ताणामुळे चालक झोपत असतील किंवा वाहनांमध्ये आवश्यक फॉग लाईट नसतील किंवा इतर काही तांत्रिक दोष असेल, तर तो बस मालकांचा गंभीर निष्काळजीपणा मानला जाईल. संपूर्ण देशाला माहिती आहे की, दरवर्षी डिसेंबर आणि जानेवारीमध्ये उत्तर भारतात धुके पडते, ते अचानक दाट, कधी खूप दाट तर कधी खूप हलके होते. महाराष्ट्रातही अनेक ठिकाणी धुके दिसून येते. घाट आणि थंड हवेच्या ठिकाणी हे प्रकर्षाने जाणवते.
आग्रा-नोएडा एक्स्प्रेसवेवरील अपघाताच्या दोन दिवस आधी, दाट धुक्यामुळे खेळाडू मैदानावर उतरल्यानंतरही लखनऊ एकाना स्टेडियमवरील क्रिकेट सामना पुढे ढकलावा लागला होता. हवामान खात्याने धुक्याबाबत इशारा दिला होता, परंतु वेग नियंत्रण किंवा वाहनांची तपासणी करण्यासाठी कोणतीही व्यवस्था करण्यात आली नव्हती. किमान काही चौक्यांवर लाऊडस्पीकरवरून घोषणा देऊन वाहनचालकांना इशारा देता आला असता, परंतु कोणीही काळजी घेत नसल्याचे दिसून आले. प्रश्न असा आहे की हे का घडले?
याचे मूळ कारण म्हणजे कोणत्याही वरिष्ठ अधिकाºयाकडून स्पष्ट जबाबदारीचा अभाव. कारण कोणीही जबाबदार नाही आणि कोणीही त्याची पर्वा करत नाही. वाहतूक विभाग वाहतूक पोलिसांना दोष देतो आणि वाहतूक पोलीस वाहतूक विभागाला दोष देतात आणि काही दिवसांनी ही घटना विसरली जाते. वाहतूक पोलीस अधिकाºयांचा असा विश्वास आहे की, त्यांची जबाबदारी आता चौकांपुरती मर्यादित आहे, ज्यामुळे वाहतूक सुरळीत राहते.
आग्रा एक्स्प्रेसवेवरील भीषण अपघातानंतर, मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांनी दुसºयाच दिवशी कडक भूमिका घेतली आणि उत्तर प्रदेशातील एक्स्प्रेसवे औद्योगिक विकास प्राधिकरणाला सक्रिय होण्यास सांगितले. आग्रा, लखनऊ, बुंदेलखंड आणि पूर्वांचल एक्स्प्रेसवेवर पन्नास पायलट वाहने तैनात करण्यात आली आणि ७५ संवेदनशील ठिकाणे ओळखण्यात आली, जिथे वाहने नियंत्रित वेगाने काफिल्यांमध्ये प्रवास करू लागली. नियुक्त ठिकाणी ब्लिंकर बसवण्यात आले. विविध ठिकाणी लाऊडस्पीकर बसवून अलर्ट देण्यात आले. असे आपल्याकडे महामार्गावर केले पाहिजे. सायन पनवेल या रस्त्यावर कित्येक दिवसात डागडुजी झालेली नाही. बेलापूरचा पूल तर अत्यंत खराब आणि अपघाताला निमंत्रण देणारा आहे. इतका मोठा आणि महत्त्वाचा रस्ता खराब असेल तर खड्डे चुकवणे आणि रस्त्यावरची टेंगळे चुकूवन जाताना गाडी या लेनमधून त्या लेनमध्ये घुसवली जाते. असेच प्रकार सगळीकडे होताना दिसतात आणि अपघाताला आमंत्रण दिले जाते.
या चार एक्स्प्रेसवेवर दर ५० किलोमीटर अंतरावर गस्त वाहने, रुग्णवाहिका आणि बचाव वाहनांसह विशेष वाहने तैनात करण्यात आली. प्रवेश बिंदूंवर वाहने थांबवण्यात आली आणि रिफ्लेक्टर आणि फॉग लाईट बसवण्यात आले. अग्निशमन वाहनेदेखील तैनात करण्यात आली. वेग मर्यादा निश्चित करण्यात आल्या आणि त्यांची अंमलबजावणी करण्यात आली आणि उल्लंघनांवर दंड आकारण्यात आला. हे सर्व आधी केले गेले नाही हे दुर्दैवी आहे. अपघात झाल्यानंतरच पोलीस आणि प्रशासन सतर्क होते. याचे एक कारण म्हणजे देशभरात वाहतूक पोलीस सामान्यत: शहरातील चौकांपुरते मर्यादित असतात, तर रस्ते अपघात रोखण्यासाठी पोलिसांपेक्षा इतर कोणताही विभाग अधिक प्रभावी असू शकत नाही.
सर्व राज्यांमधील पोलीस स्टेशन आणि चौक्यांद्वारे वाहतूक पोलिसांना प्रत्येक ठिकाणी प्रवेश आहे. शिवाय, पोलीस २४ तास कर्तव्यावर उपलब्ध असतात आणि कोणत्याही घटनेच्या ठिकाणी सर्वात आधी पोहोचतात. दरवर्षी देशभरात अंदाजे १,६०,००० अपघात होतात. रस्ते अपघातात मृत्युमुखी पडणाºया आणि जखमी होणाºयांची संख्या वाढत आहे, परंतु लोक पश्चात्ताप व्यक्त करतात आणि त्यांचे कर्तव्य पार पाडतात. कधीकधी असे दिसते की, वाहनचालकांना कायद्याची भीती नाही. विशिष्ट विभागाची जबाबदारी निश्चित केल्याशिवाय या व्यवस्थेत सुधारणा अशक्य आहे. जबाबदारी जबाबदारीतून येते. या विभागाने इतर विभागांशी समन्वय साधला पाहिजे आणि बदलते ऋतू, सण, विशेष प्रवास इत्यादी गोष्टी लक्षात घेऊन वर्षभर व्यवस्था करावी.
आपल्या देशात वाहनांची संख्या झपाट्याने वाढत आहे आणि देशाचा विकास होत असताना भविष्यात हा दर दुप्पट होईल. म्हणून, वाहतुकीकडे विशेष लक्ष देऊन, रस्ते रुंद केले पाहिजेत आणि उत्कृष्ट महामार्ग बांधले पाहिजेत. भविष्यात रस्ता सुरक्षा ही एक मोठी प्रशासकीय समस्या असणार आहे. वेळेवर आणि योग्य तोडगा काढणे केवळ आवश्यकच नाही तर अत्यावश्यक देखील आहे. बाईकस्वार वेगाने वाट काढत घुसत असतात, विशेषत: स्वीगी, झोमॅटोचे चालक कसेही जात असतात, त्यांच्यावर नियंत्रण ठेवले पाहिजे. छोट्या वाहनांना चुकवण्याच्या नादात अपघात होतात. सीसीटीव्ही सगळीकडे असूनही जोपर्यंत दंडात्मक कारवाई होत नाही, तोपर्यंत अपघातावर नियंत्रण आणता येणार नाही.
- प्रफुल्ल फडके/बिटवीन द लाईन्स
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा