शेख हसीना यांना पदच्युत केल्यापासून बांगलादेशमध्ये निर्माण झालेल्या वातावरणामुळे अल्पसंख्याक समुदायांचे, विशेषत: हिंदूंचे जीवन दहशतीत बदलले आहे. मंदिरे जाळणे, हिंदू घरांवर हल्ले, कुटुंबांचे रात्रीतून पलायन आणि आता स्वातंत्र्यसैनिकांच्या हत्येसारख्या घटनांनी जगाला धक्का बसला आहे.
१९७१च्या स्वातंत्र्ययुद्धातील वीर योद्धा जोगेश चंद्र रॉय आणि त्यांची पत्नी सुवर्णा रॉय यांची बांगलादेशातील रंगपूर येथे गळा चिरून हत्या केल्याने जनमानसाला धक्का बसला आणि मानवताच जणू हादरली आहे. पण खरा प्रश्न असा आहे की, ही केवळ एक खळबळजनक गुन्हेगारी घटना आहे की, बांगलादेशच्या आत्म्याला क्षीण करणाºया खोलवरच्या अस्वस्थतेचे लक्षण आहे? ७५ वर्षीय स्वातंत्र्यसैनिकाची त्याच्या घरात निर्घृण हत्या होणे हे कोणत्याही समाजासाठी लाजिरवाणे आहे. परंतु बांगलादेशच्या संदर्भात, ही घटना आणखी भयानक आहे, कारण ती वाढत्या पद्धतीचा एक भाग आहे, ज्यामध्ये अल्पसंख्याक हिंदूंची सुरक्षा सतत ढासळत आहे.
हे नेमके कसे घडले हे अनाकलनीय आहे. पण सकाळी शेजाºयांनी दार ठोठावले आणि त्यांना कोणताही प्रतिसाद मिळाला नाही तेव्हा ते शिडी चढून आत गेले, जिथे पतीचा मृतदेह जेवणाच्या खोलीत आणि पत्नीचा मृतदेह स्वयंपाकघरात आढळला. दोघांचेही गळे क्रूरपणे कापण्यात आले होते. दरोडा नव्हता, वाद नव्हता, कोणतेही संकेत नव्हते, फक्त एक भयानक शांतता होती. पोलिसांकडे कोणताही संशयित नाही, दिशा नाही आणि कोणतीही प्रगती नाही. ही एक वेगळी घटना नाही, तर आज बांगलादेशचे प्रशासन ज्या अराजकतेत पूर्णपणे बुडाले आहे त्याचे हे प्रतिबिंब आहे.
प्रत्यक्षात, शेख हसीनाला पदच्युत केल्यानंतर बांगलादेशमध्ये निर्माण झालेल्या वातावरणामुळे अल्पसंख्याक समुदायांचे, विशेषत: हिंदूंचे जीवन दहशतीच्या स्थितीत बदलले आहे. मंदिरे जाळणे, हिंदूंच्या घरांवर हल्ले, कुटुंबांचे रात्रीतून पलायन आणि आता स्वातंत्र्यसैनिकांच्या हत्येसारख्या घटनांनी जगाला धक्का दिला आहे. या सर्व घटना असूनही, अंतरिम शासक मुहम्मद युनूस मौन राहिले आहेत. प्रश्न असा उद्भवतो : बांगलादेशचे अंतरिम सरकार अल्पसंख्याक हिंदूंवर होणाºया अत्याचारांकडे किती काळ दुर्लक्ष करणार?
प्रत्यक्षात, युनूस राजवट इस्लामी शक्तींवर अवलंबून आहे, ज्यांनी नेहमीच अल्पसंख्याकांच्या अस्तित्वाला आव्हान दिले आहे. जमात-ए-इस्लामीसारख्या कट्टरपंथी संघटना उघडपणे सक्रिय आहेत आणि त्यांच्या उदयामुळे थेट हिंदूंवर हल्ले, दहशत आणि आता लक्ष्यित हत्याकांड झाले आहेत. सर्वात मोठी चिंता म्हणजे बांगलादेशची पोलीस रचनाच बिघडली आहे. २०२४ च्या उठावादरम्यान पोलीस दलावर झालेल्या हल्ल्यांपासून परिस्थिती सामान्य झालेली नाही. अनेक पोलीस कर्तव्यावर परतलेले नाहीत, अनेक मारले गेले आहेत आणि अनेक बेपत्ता आहेत. अशा परिस्थितीत, जर एका स्वातंत्र्यसैनिकाचे दोन मुलगे, जे स्वत: पोलिसात आहेत, ते त्यांच्या पालकांची सुरक्षाही सुनिश्चित करू शकत नाहीत, तर एका सामान्य हिंदू कुटुंबाने कोणावर विश्वास ठेवावा?
साधारण २०२१ पासून बांगलादेशमध्ये अल्पसंख्याकांविरुद्ध हिंसाचाराच्या ३,५८२ घटनांची अधिकृत नोंद झाली आहे. मानवाधिकार संघटना एकामागून एक इशारे देत आहेत, परंतु ढाक्यातील सत्तेच्या कॉरिडॉरमध्ये हे सर्व प्रचार म्हणून फेटाळले जात आहे. बांगलादेशमध्ये हिंदू लोकसंख्या सतत कमी होत आहे. दरवर्षी हजारो कुटुंबे स्थलांतरित होत आहेत आणि आता, जेव्हा देशाच्या स्वातंत्र्याचे प्रतीक त्याच्याच घरात असहायपणे मारले जाते, तेव्हा हा केवळ गुन्हा नाही, तर तो संपूर्ण राष्ट्राच्या चारित्र्यावर हल्ला आहे. यावरून असे दिसून येते की, परिस्थिती केवळ वाईट नाही तर नियंत्रणाबाहेर गेली आहे.
यावरून प्रश्न उपस्थित होतो : बांगलादेशमध्ये आपल्या अल्पसंख्याकांचे संरक्षण करण्याची क्षमता आहे का? की बांगलादेशमध्ये तसे करण्याची इच्छाशक्ती आहे का? असा प्रश्न देखील उपस्थित होतो : जर एकही स्वातंत्र्यसैनिक सुरक्षित नसेल, तर इतर कोणीही सुरक्षित कसे राहू शकेल? जोगेश चंद्र रॉय आणि त्यांच्या पत्नीची हत्या ही एक इशारा आहे, एक इशारा ज्याकडे दुर्लक्ष केल्यास बांगलादेश आणखी खोल अंधारात ढकलला जाईल. जगाने आता या परिस्थितीला अंतर्गत बाब म्हणून दुर्लक्ष करू नये. हा एका देशावर, एका समुदायावर आणि बांगलादेशला जन्म देणाºया ऐतिहासिक संघर्षाच्या आत्म्यावर हल्ला आहे. जर बांगलादेशला त्याची बहुलवादी ओळख जपायची असेल तर त्याला या हिंसाचाराला आळा घालावा लागेल; अन्यथा, इतिहास एक दिवस लिहील की, बांगलादेशाने आपले नायक, आपले नागरिक आणि आपली मानवता गमावली आहे.
प्रफुल्ल फडके/ अन्वय
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा