२०२५च्या बिहार विधानसभा निवडणुकीच्या निकालांचा राज्याच्या राजकीय आणि सामाजिक गतिशीलतेवर मोठा परिणाम झाला आहे. यावेळी, भाजपच्या नेतृत्वाखालील एनडीए विक्रमी बहुमताने सत्तेत परतत आहे, तर महाआघाडीला (राजद-काँग्रेस युती) गंभीर धक्का बसला आहे. निवडणूक निकालांवरून स्पष्टपणे दिसून येते की, एनडीएने २४३ पैकी २००हून अधिक जागांवर विजय मिळवला आहे, ज्यामध्ये भाजपने ९१, जेडीयूने ८१ आणि लोक जनशक्ती पक्षाने (रामविलास) २१ जागा जिंकल्या आहेत.
दरम्यान, विरोधी महाआघाडी फक्त ३५ जागांवर घसरली, आरजेडी २६ जागांवर, काँग्रेस ४ जागांवर आणि डावे पक्ष (सीपीआय, सीपीएम, इ.) ५ जागांवर विजयी झाले. यावेळी मतदारांनी मतदानाचा टक्का ६६.९१ टक्के इतका विक्रमी उच्चांक गाठला, ज्यामध्ये महिलांनी ७१.६ टक्के वाटा देऊन निर्णायक भूमिका बजावली.
म्हणूनच या निकालांचे परिणाम मनोरंजक आहेत. पहिले, प्रशासन आणि नेतृत्वावर होणारा परिणाम दिसून येतात. निवडणूक निकालांमुळे डबल-इंजिन सरकारच्या सूत्राला, म्हणजेच केंद्र आणि राज्य यांच्यातील सामान्य युतीला जनतेचा पाठिंबा वाढला आहे. यामुळे केंद्राकडून स्थिरता, धोरणात्मक सातत्य आणि सहकार्य मिळण्याची अपेक्षा आहे. भाजपकडे जेडीयूपेक्षा एनडीएमध्ये जास्त जागा आहेत, ज्यामुळे राज्याच्या शक्ती गतिमानतेवर, मंत्रिमंडळ निर्मितीवर आणि धोरणांवर त्यांचा मोठा प्रभाव पडतो.
दुसरा परिणाम हा विरोधकांसाठी संदेश आहे. आरजेडी आणि महाआघाडीचा पराभव, विशेषत: मोठ्या संख्येने तरुण आणि महिला मतदार एनडीएकडे वळल्यामुळे, विरोधकांना त्यांच्या रणनीती आणि नेतृत्वाचा आढावा घ्यावा लागेल.
तिसरी गोष्ट म्हणजे, सामाजिक-राजकीय परिदृश्यावर होणारा परिणाम विचार केला पाहिजे. मतदारांच्या मतदानात नवीन वाढ आणि महिला मतदारांचा वाढता कल सामाजिक विकास, शिक्षण, आरोग्य आणि सुरक्षिततेचे मुद्दे समोर आणतो; तर जातीवर आधारित राजकारण काहीसे कमकुवत झालेले दिसते. त्याच वेळी, लहान पक्षांची भूमिका अबाधित राहिली, ज्यामुळे स्थानिक मुद्द्यांवर आणि प्रदेशांवर संतुलन राखण्याची गरज वाढली आहे.
याशिवाय चौथी गोष्ट अशी आहे की, राष्ट्रीय राजकारणासाठी संकेत या निकालाने दिलेले आहेत. बिहार निकाल २०२९च्या लोकसभा निवडणुकीपूर्वी राष्ट्रीय पातळीवर एनडीएचे मनोबल वाढवतो आणि प्रादेशिक आघाडी धोरण आणि विकास अजेंडा प्रभावी असल्याचा संदेश देतो.
पण त्याच वेळी, एक प्रश्न उद्भवतो. तो म्हणजे बिहार निकालाचा राष्ट्रीय राजकारणावर काय परिणाम होईल? उत्तर असे आहे की, २०२५च्या बिहार विधानसभा निवडणुकीत एनडीएच्या प्रचंड विजयाचा राष्ट्रीय राजकारणावर बहुआयामी परिणाम होईल. बिहारसारख्या मोठ्या आणि राजकीयदृष्ट्या महत्त्वाच्या राज्यात भाजप-जेडीयू युतीचे यश विरोधी पक्षांना, विशेषत: काँग्रेस आणि अखिल भारतीय आघाडीला कमकुवत करते, तर राष्ट्रीय पातळीवर एनडीएची धोरणे आणि नेतृत्व मजबूत करते.
राष्ट्रीय राजकारणातील नवीन समीकरण इथे जुळताना दिसते आहे. ते म्हणजे एनडीएच्या विजयामुळे पंतप्रधान, केंद्र सरकार आणि भाजप नेतृत्वाची लोकप्रियता लक्षणीयरीत्या वाढली आहे. यामुळे आगामी २०२९च्या लोकसभा निवडणुका आणि इतर राज्य विधानसभा निवडणुकांसाठी भाजप मजबूत स्थितीत येईल. बिहारचे निकाल पश्चिम बंगाल आणि उत्तर प्रदेशसारख्या प्रमुख राज्यांमध्ये एनडीएसाठी एक आशेचा किरण निर्माण करतील आणि एक मार्ग निर्माण करतील.
दरम्यान, विरोधी अखिल भारतीय आघाडीमध्ये अंतर्गत फूट, नेतृत्व संकट आणि जमिनीवरील कमकुवतपणा उघडकीस आला आहे. या खराब कामगिरीमुळे विरोधी आघाडीच्या भविष्याबद्दल, त्यांच्या नेतृत्वाबद्दल आणि त्यांच्या संयुक्त रणनीतीबद्दल गंभीर प्रश्न निर्माण होतील. शिवाय, बिहारचे निकाल ममता बॅनर्जी (पश्चिम बंगाल) आणि अखिलेश यादव(उत्तर प्रदेश)सारख्या प्रादेशिक नेत्यांसाठी मार्गदर्शक ठरतील, ज्यामुळे त्यांना त्यांच्या आघाडीच्या रचनेचा पुनर्विचार करण्यास प्रवृत्त करतील. ममता बॅनर्जी आणि अखिलेश यादव हे जरी इंडिया आघाडीत असले तरी तेजस्वी यादव यांचे उदाहरण पाहता ममता आणि अखिलेश राहुल गांधींना चार हात दूर ठेवतील.
या निकालाने धोरण आणि सामाजिक परिणामही दिसून येतील. बिहारमध्ये एनडीए सरकारचे विकास कार्य, आरोग्य, शिक्षण आणि महिला सक्षमीकरण अजेंडा राष्ट्रीय प्राधान्य मिळवू शकतो. एनडीएला महिला आणि युवकांकडून लक्षणीय पाठिंबा मिळाला, ज्यामुळे सामाजिक सुधारणा आणि निवडणूक रणनीतीमध्ये या गटांचे महत्त्व वाढले. भाजप आणि जेडीयूमधील जागा वाटपामुळे केंद्रीय पातळीवर युतीची अंतर्गत गतिशीलता देखील बदलू शकते, विशेषत: मोदी सरकार ३.० मध्ये याचा परिणाम दिसून येईल.
यामुळे आगामी लोकसभा निवडणुकीवर परिणाम होईल यात शंकाच नाही. बिहारच्या निकालांनी २०२९च्या निवडणुकांसाठी भाजपला मनोबल, रणनीती आणि पाठिंबाचा एक मजबूत पाया प्रदान केला आहे. विरोधी आघाडीसमोर त्यांची एकता आणि प्रासंगिकता पुन्हा सिद्ध करण्याचे आव्हान आहे. बिहारसारख्या राज्यातील निवडणूक निकालांचा राष्ट्रीय राजकारणाची दिशा, युती व्यवस्था आणि निवडणूक मुद्द्यांवर खोलवर परिणाम होतो. २०२५चे निकाल केंद्रात एनडीएच्या बळकटीकरणाचे आणि विरोधी पक्षांसाठी नवीन आत्मपरीक्षणाचे संकेत देतात.
शेवटी, २०२५ च्या बिहार विधानसभा निवडणुकीचे निकाल केवळ राज्याच्या सत्तेच्या राजकारणात मोठे बदल घडवून आणतील असे नाही, तर विकास, नेतृत्व बदल आणि जातीचे राजकारण यासारख्या प्रमुख मुद्द्यांवरही खोलवर परिणाम करतील. या निकालांचे केंद्र-राज्य संबंध आणि विरोधी राजकारणावरही दूरगामी परिणाम होतील.
प्रफुल्ल फडके/ अन्वय
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा