जगाचा ‘पोलीस’ म्हणून ओळखली जाणारी अमेरिका असुरक्षित का दिसते? वास्तविक पाहता, हे मिथक आणि वास्तवाचे मिश्रण आहे. डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यासारख्या अमेरिकन नेत्यांच्या ‘असुरक्षित’ दिसण्यामागे अनेक पैलू आहेत, कारण ते उपस्थित असलेल्या स्थळावर झालेला हा तिसरा मोठा हल्ला आहे. त्यामुळे हे केवळ वैयक्तिक नसून राजकीय, संस्थात्मक आणि जागतिक घटकांचे मिश्रण आहे.
पहिले म्हणजे, जागतिक नेतृत्वाचा दबाव. अमेरिकेने स्वत:ला फार पूर्वीपासून एक जागतिक नेता म्हणून स्थापित केले आहे. जेव्हा एखादा देश किंवा नेता इतकी मोठी जबाबदारी स्वीकारतो, तेव्हा प्रत्येक निर्णयावर टीका आणि आव्हाने येणे स्वाभाविक आहे. मग ती शीतयुद्धोत्तर जागतिक व्यवस्था असो किंवा आजचे बहुध्रुवीय जग, अमेरिकेने प्रत्येक आव्हानातून शिकून अधिक चांगले उपाय देण्याचा प्रयत्न केला आहे.
दुसरे म्हणजे, देशांतर्गत राजकारणातील तीव्र स्पर्धा. डोनाल्ड ट्रम्प यांचे राजकारण अत्यंत ध्रुवीकरण झालेले आहे. अमेरिकेतील डेमोक्रॅट्स आणि रिपब्लिकन्स यांच्यातील तीव्र संघर्ष, माध्यमांची टीका आणि निवडणुकीचा दबाव. या सर्वांमुळे कोणताही नेता बचावात्मक किंवा असुरक्षित वाटू शकतो.
तिसरे म्हणजे, कायदेशीर आणि वैयक्तिक वाद. ट्रम्प अनेक कायदेशीर खटले, चौकशा आणि वादांमध्ये अडकले आहेत. अशा परिस्थितीत, कोणताही नेता आपल्या प्रतिमेबद्दल आणि राजकीय भविष्याबद्दल सावध, कधीकधी असुरक्षित दिसू शकतो.
चौथे कारण आहे, बदलणारे जागतिक सत्ता संतुलन. जग आता एकध्रुवीय राहिलेले नाही. चीन आणि रशियासारखे देश आव्हाने उभी करत आहेत. यामुळे ‘पोलीस’ म्हणून अमेरिकेची भूमिका पूर्वीइतकी निर्विवाद राहिलेली नाही आणि यामुळे असुरक्षिततेची भावना निर्माण होऊ शकते.
पाचवे कारण, लोकप्रिय राजकीय शैली. ट्रम्प यांच्या राजकीय शैलीमध्ये ‘आम्ही विरुद्ध ते’ असा एक प्रबळ दृष्टिकोन आहे. या शैलीमध्ये नेते अनेकदा समर्थकांना एकजूट ठेवण्यासाठी बाह्य किंवा अंतर्गत धोके अतिरंजित करतात. यामुळे देखील ‘असुरक्षिततेची’ भावना निर्माण होते.
सहावे कारण, ‘असुरक्षितते’ची धारणा विरुद्ध वास्तविक आकडेवारी. अमेरिकेतील गुन्हेगारीचा दर दीर्घकाळात विशेषत: १९९० पासून कमी झाला आहे, परंतु अंदाजे ४६% लोकांना अजूनही असुरक्षित वाटते. याचा अर्थ असा की, समस्या केवळ गुन्हेगारी नाही, तर भीतीचे वातावरण देखील आहे. याचे कारण स्पष्ट आहे. प्रसारमाध्यमे, सोशल मीडिया आणि सामूहिक गोळीबारासारख्या घटना लोकांच्या मनात भीती वाढवतात.
सातवे कारण, आर्थिक विषमता हे आहे. अमेरिका जगातील सर्वात श्रीमंत देशांपैकी एक आहे, परंतु श्रीमंत आणि गरीब यांच्यातील दरी खूप मोठी आहे. बेरोजगारी, बेघरपणा आणि ओपिओइड संकटासारख्या समस्या गुन्हेगारीला हातभार लावतात. जिथे विषमता जास्त असते, तिथे गुन्हेगारी आणि असुरक्षितता देखील वाढते.
आठवे कारण आहे, बंदूक संस्कृती. अमेरिकेत सामान्य नागरिकांकडे मोठ्या संख्येने शस्त्रे असतात. यामुळे गोळीबारासारख्या लहान घटनांचेही प्राणघातक घटनांमध्ये रूपांतर होऊ शकते. यामुळेच हिंसक गुन्हेगारीची भीती जास्त आहे.
नववे कारण, गुन्हेगारीचे केंद्रीकरण. संपूर्ण अमेरिकेत धोका एकसारखा नाही; उलट, गुन्हेगारी विशिष्ट शहरांमध्ये किंवा भागांमध्ये केंद्रित आहे. त्यामुळे काही ठिकाणे खूप सुरक्षित आहेत, तर काही खूप धोकादायक आहेत.
दहावे कारण, प्रसारमाध्यमे आणि राजकारणाचा प्रभाव. २४/७ बातम्या आणि सोशल मीडिया धोक्याला अधिक मोठे करतात. लोकांना प्रत्यक्षात असलेल्या भीतीपेक्षा जास्त भीती वाटते. भीतीची अर्थव्यवस्था हा देखील एक घटक आहे.
अकरावे कारण, पोलीस आणि यंत्रणेच्या मर्यादा. अमेरिका पोलीस आणि तुरुंगांवर प्रचंड खर्च करते, तरीही गरिबी, मानसिक आरोग्य, अमली पदार्थांचे व्यसन इत्यादी मूळ कारणांकडे फारसे लक्ष दिले जात नाही. त्यामुळे सुरक्षा व्यवस्था प्रतिक्रियात्मक आहे आणि कमी संरक्षक आहे.
बारावे कारण आहे, सामाजिक वर्तन आणि जीवनशैली. रस्ते अपघात, अमली पदार्थांचे व्यसन आणि मानसिक ताण ही देखील असुरक्षिततेची प्रमुख कारणे आहेत. अनेक प्रकरणांमध्ये वर्तन देखील जबाबदार असते.
यावरून असे म्हणता येईल की, अमेरिका कमकुवत नाही, परंतु आर्थिक विषमता, बंदुकीची संस्कृती, सामाजिक तणाव आणि माध्यमांनी वाढवलेली भीती एका शक्तिशाली देशालाही आतून असुरक्षित वाटायला लावते.
इथे हे लक्षात घेण्यासारखे आहे की, ट्रम्प यांची अलीकडील सुरक्षेतील चूक व्हाईट हाऊस कॉरस्पॉन्डंट्स डिनर (२५ एप्रिल, २०२६) दरम्यान घडली, जेव्हा एका संशयिताने हॉटेलमध्ये प्रवेश करून गोळीबार केला. अमेरिकन अधिकारी सध्या तपास करत आहेत, परंतु कोणताही विशिष्ट कालावधी जाहीर करण्यात आलेला नाही. २५ एप्रिल २०२६ रोजी वॉशिंग्टनमधील हिल्टन हॉटेलमध्ये रात्रीच्या जेवणाच्या वेळी एका संशयिताने शॉटगन, पिस्तूल आणि चाकू दाखवून सुरक्षा तपासणी नाका तोडला आणि गोळीबार केला. सिक्रेट सर्व्हिसने ट्रम्प, मेलानिया ट्रम्प आणि उपराष्ट्रपती जे. डी. व्हान्स यांच्यासह नेत्यांना बाहेर काढले; एका एजंटला गोळी लागली, परंतु बुलेटप्रूफ जॅकेटमुळे तो बचावला.
एफबीआयचे दहशतवादविरोधी पथक या तपासाचे नेतृत्व करत आहे, ज्यामध्ये शस्त्रे, साक्षीदारांचे जबाब आणि संशयिताच्या जाहीरनाम्याची तपासणी केली जात आहे. कार्यवाहक अॅटर्नी जनरल टॉड ब्लँच यांनी सांगितले की, संशयित ट्रम्प आणि त्यांच्या टीमला लक्ष्य करत होता, परंतु तो सहकार्य करत नाहीये. ट्रम्प यांनी याला सुरक्षेच्या दृष्टीने यश म्हटले, परंतु सुरक्षा नियमावलीबद्दल प्रश्न उपस्थित केले गेले आहेत.
अखेरीस, एफबीआयचे दहशतवादविरोधी पथक या तपासाचे नेतृत्व करत आहे. उत्तरे कधी मिळतील? अधिकाºयांनी थेट माहिती दिली आहे, परंतु सुरक्षेतील त्रुटीबद्दलच्या प्रश्नांवर (जसे की तपासणी नाका कसा भेदला गेला) कोणताही अंतिम अहवाल किंवा सुनावणीची तारीख जाहीर करण्यात आलेली नाही. तपास सुरू आहे आणि अधिक तपशील समोर आल्यावर निवेदन येण्याची शक्यता आहे. यापूर्वी, जुलै २०२५ मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या, १३ जुलै २०२४ रोजी ट्रम्प यांच्यावर (पेनसिल्व्हेनिया रॅली) झालेल्या हल्ल्याचा तपास करणाºया अमेरिकी सिनेटच्या अहवालात सिक्रेट सर्व्हिसच्या गंभीर चुका उघड झाल्या होत्या. हा अहवाल २०२६ मधील अलीकडील घटनेवर आधारित नसून, एका जुन्या घटनेवर आधारित आहे.
मुख्य निष्कर्ष असा आहे की, विश्वसनीय गुप्त माहिती असूनही, सिक्रेट सर्व्हिस योग्य कारवाई करण्यात अयशस्वी ठरली; धोक्याकडे दुर्लक्ष केले गेले. स्थानिक पोलिसांशी विशेषत: जवळच्या छताला सुरक्षित करण्याच्या बाबतीत, समन्वयाचा अभाव होता. संवाद, तांत्रिक आणि मानवी चुकांची नोंद झाली; कोणत्याही वरिष्ठ अधिकाºयाला बडतर्फ करण्यात आले नाही, परंतु केवळ सहा जणांवर सौम्य कारवाई करण्यात आली.
जबाबदार लोकांना शिक्षा, सुरक्षेत सुधारणा आणि समन्वय अधिक मजबूत करण्याची शिफारस करण्यात आली. अध्यक्ष रँड पॉल यांनी याला ‘संपूर्ण अपयश’ म्हटले. सिक्रेट सर्व्हिसने याची दखल घेतली आणि सुधारणा सुरू केल्या. २०२४च्या ट्रम्प हल्ल्यानंतर (पेनसिल्व्हेनिया रॅली) सिक्रेट सर्व्हिसने अनेक सुधारणात्मक उपाययोजना केल्या, ज्यात एजंट्सवरील कारवाई आणि कार्यपद्धतीतील बदलांचा समावेश होता. सिनेट अहवालानंतर (२०२५) या उपाययोजना अधिक तीव्र करण्यात आल्या.
एजंट्सवर कारवाई करण्यात आली, ज्यात सहा एजंट्सचे निलंबन, १०-४२ दिवसांची पगार कपात आणि गैर-कार्यकारी पदांवर बदली यांचा समावेश होता. माजी संचालक किम्बर्ली चीटल यांनी राजीनामा दिला. कार्यपद्धतीत सुधारणा करण्यात आल्या, ज्यात स्थानिक पोलीस/एजन्सींसोबत समन्वय, संवाद आणि सुधारित सुरक्षा नियमावली यांचा समावेश होता. हवाई निगराणीसाठी एक स्वतंत्र विभाग स्थापन करण्यात आला आणि धोक्याच्या मूल्यांकनाची जबाबदारी स्पष्ट करण्यात आली. काँग्रेसने अध्यक्षीय उमेदवारांची सुरक्षा वाढवणारे विधेयक मंजूर केले.
प्रफुल्ल फडके/बिटवीन द लाईन्स
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा