अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणसोबतची शस्त्रसंधी अनिश्चित काळासाठी वाढवण्याची घोषणा केली. शस्त्रसंधी संपायला काही तास शिल्लक असताना आणि परिस्थिती झपाट्याने बिघडत असताना हा निर्णय घेण्यात आला. ट्रम्प यांनी सांगितले की, इराणला एक समान आणि स्पष्ट प्रस्ताव तयार करण्यासाठी वेळ देण्यासाठी हे पाऊल उचलण्यात आले आहे. त्यांनी असेही सांगितले की, हा निर्णय पाकिस्तानच्या विनंतीवरून घेण्यात आला आहे. पाकिस्तानचे पंतप्रधान शाहबाज शरीफ यांनी या निर्णयाबद्दल ट्रम्प यांचे आभार मानले आणि याला प्रादेशिक शांततेसाठी एक महत्त्वाचे पाऊल म्हटले. ट्रम्प यांनी आपल्या संदेशात पाकिस्तानचे पंतप्रधान आणि फील्ड मार्शल असिम मुनीर यांच्या भूमिकेचाही उल्लेख केला.
तथापि, युद्धविरामाच्या घोषणेनंतरही जमिनीवरील परिस्थिती पूर्णपणे शांत नाही. अमेरिकेने इराणविरुद्ध आपली सागरी नाकेबंदी कायम ठेवली आहे आणि आपली लष्करी तयारीही सुरू ठेवली आहे. इराणने हे स्पष्ट केले आहे की, धमक्या आणि दबावाच्या वातावरणात ते कोणत्याही प्रकारच्या वाटाघाटींसाठी तयार नाहीत.
दरम्यान, इस्रायलने दक्षिण लेबनॉनमध्ये हवाई हल्ले सुरूच ठेवले आहेत, ज्यात अनेक लोक जखमी झाले आहेत आणि अनेक घरांचे नुकसान झाले आहे. गाझामध्येही हल्ले सुरू आहेत, ज्यामुळे या प्रदेशातील मानवी संकट आणखी गंभीर होत आहे. या परिस्थितीमुळे हे स्पष्ट झाले आहे की, युद्धविराम हा केवळ कागदावरचा दिलासा आहे, तर प्रत्यक्षात तणाव कायम आहे. राजकीय पातळीवरही परिस्थिती गुंतागुंतीची आहे. इस्लामाबादमधील चर्चेबाबत अनिश्चितता कायम आहे आणि इराणी शिष्टमंडळाचे न येणे हे अंतर्गत मतभेद दर्शवते. चीननेही यात हस्तक्षेप केला असून, परिस्थिती गंभीर असल्याचे वर्णन करत जागतिक ऊर्जा पुरवठ्यासाठी होर्मुझची सामुद्रधुनी खुली करण्याची मागणी केली आहे.
जेव्हा आपण अमेरिकेच्या संरक्षण विभागाच्या गुप्तचर शाखेच्या ताज्या मूल्यांकनाचा विचार करतो, तेव्हा चित्र आणखी गुंतागुंतीचे होते. या अहवालात म्हटले आहे की, इराणने आपली प्रमुख लष्करी क्षमता अजूनही टिकवून ठेवली आहे आणि तो एक मजबूत प्रादेशिक शक्ती आहे. हे मूल्यांकन इराणची लष्करी ताकद मोठ्या प्रमाणात कमकुवत झाली आहे, या दाव्यांच्या विरोधात आहे. गुप्तचर अहवालानुसार, इराणचे हवाई आणि नौदल पूर्णपणे नष्ट झालेले नाही आणि त्याची सामरिक क्षमता प्रभावी आहे. हे अमेरिकेच्या सार्वजनिक विधानांमध्ये आणि वास्तविक परिस्थितीत तफावत दर्शवते. ही तफावत भविष्यातील धोरण आणि निर्णयांवर परिणाम करू शकते. दरम्यान, अमेरिकेच्या लष्करी सज्जतेबद्दल चिंता वाढवणारा आणखी एक महत्त्वाचा अहवाल समोर आला आहे. संरक्षण विश्लेषक आणि पेंटागॉनच्या सूत्रांनुसार, अमेरिकेने इराणसोबतच्या सात आठवड्यांच्या संघर्षात आपल्या महत्त्वपूर्ण क्षेपणास्त्र साठ्याचा मोठा भाग वापरला आहे. एका अभ्यासानुसार, अमेरिकेने आपल्या अचूक मारा करणाºया क्षेपणास्त्रांपैकी सुमारे ४५ टक्के, आपल्या थाड (ढक-ऊ)???? इंटरसेप्टर्सपैकी जवळपास निम्मे आणि आपल्या पॅट्रियट हवाई संरक्षण क्षेपणास्त्रांपैकी जवळपास ५० टक्के वापरली आहेत. याव्यतिरिक्त, त्यांची सुमारे ३० टक्के टॉमहॉक क्षेपणास्त्रे आणि इतर लांब पल्ल्याच्या क्षेपणास्त्रांचा एक मोठा भाग देखील खर्च झाला आहे. तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की, इराणविरुद्धची कारवाई सुरू ठेवण्यासाठी अमेरिकेकडे सध्या पुरेशी शस्त्रे आहेत, परंतु जर चीनसारख्या मोठ्या प्रतिस्पर्ध्यांशी सामना करावा लागला, तर सध्याचा साठा अपुरा पडेल. ही शस्त्रे पुन्हा भरण्यासाठी एक ते चार वर्षे लागू शकतात, तर पूर्ण क्षमता प्राप्त करण्यासाठी त्याहूनही अधिक काळ लागू शकतो. हा अहवाल असा इशाराही देतो की, शस्त्रांच्या या जलद वापरामुळे पश्चिम पॅसिफिकमधील अमेरिकेचे सामरिक स्थान कमकुवत झाले आहे. ही परिस्थिती भविष्यात अमेरिकेच्या लष्करी धोरणासमोर एक आव्हान उभे करू शकते. तथापि, पेंटागॉनने या चिंता फेटाळून लावल्या असून, अमेरिकन लष्कराकडे आपली मोहीम पार पाडण्यासाठी पुरेशी संसाधने असल्याचे म्हटले आहे. अतिरिक्त अर्थसंकल्पीय मागण्या करण्यात आल्या असल्या तरी, ट्रम्प प्रशासनानेही शस्त्रांच्या कोणत्याही तुटवड्याचे खंडन केले आहे. विश्लेषकांच्या मते, घटत चाललेल्या शस्त्रसाठ्याचा परिणाम केवळ अमेरिकेपुरता मर्यादित राहणार नाही, तर युक्रेन आणि इतर मित्र राष्ट्रांना मिळणाºया लष्करी मदतीवरही होऊ शकतो. या मुद्द्यावर अमेरिकी काँग्रेसमध्येही चिंता व्यक्त करण्यात आली आहे. या घडामोडींच्या पार्श्वभूमीवर एक मोठा प्रश्न निर्माण होतो तो हा की, इराणची लष्करी ताकद कायम असल्याचे अहवाल आणि अमेरिकेच्या शस्त्रसाठ्यातील घट यांचा ट्रम्प यांच्या निर्णयावर प्रभाव पडला का? गुप्तचर यंत्रणांच्या मूल्यांकनानुसार इराण एक मोठी शक्ती असल्याचे दिसून येत आहे आणि दुसरीकडे अमेरिकेला आपला क्षेपणास्त्रांचा साठा पुन्हा भरण्यासाठी अनेक वर्षे लागू शकतात. अशा परिस्थितीत, युद्धविराम जाहीर करणे हे केवळ एक राजनैतिक पाऊल नसून एक सामरिक गरजही असू शकते. हे देखील शक्य आहे की, अमेरिका सध्या संघर्ष टाळून आपली लष्करी सज्जता मजबूत करू इच्छित आहे. अशा परिस्थितीत, हा युद्धविराम खरोखरच शांततेच्या दिशेने टाकलेले पाऊल आहे का, हा प्रश्न अधिकच महत्त्वाचा ठरतो. किंवा हे एका मोठ्या आणि अधिक दीर्घकाळ चालणाºया संघर्षापूर्वीचा एक धोरणात्मक विराम आहे का? तरीही, सद्य:स्थिती अनेक पातळ्यांवर अस्थिर आहे. युद्धविरामामुळे तात्पुरता दिलासा मिळाला असला तरी, लष्करी तणाव, गुप्तचर अहवालांमधील विसंगती आणि शस्त्रास्त्रांच्या तुटवड्याबद्दलची चिंता भविष्यात एका मोठ्या संकटाकडे निर्देश करत आहेत. राजनैतिक प्रयत्न यशस्वी होतात की, या संकटाचे रूपांतर पूर्ण-प्रमाणातील युद्धात होते, हे पाहणे निर्णायक ठरेल.
प्रफुल्ल फडके/ बिटवीन द लाइन्स
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा