२०१० सालचा गाजलेला चित्रपट ‘फस गये रे ओबामा’ हा एका शोकांतिकेतून जन्माला आलेला एक विनोदी चित्रपट होता. राष्ट्राध्यक्ष बराक ओबामा यांच्या कार्यकाळात अमेरिकेत निर्माण झालेल्या आर्थिक संकटाचा सामना करण्यासाठी भारतात परतलेल्या एका अनिवासी भारतीयाभोवती त्याची कथा फिरत होती. ज्याप्रमाणे अमेरिकेतील मंदीने त्या वेळी संपूर्ण जगाला अस्वस्थ केले होते, त्याचप्रमाणे आज इस्रायलने सुरू केलेल्या आणि अमेरिकेने इराणवर केलेल्या संयुक्त हल्ल्यामुळे संपूर्ण जग अस्वस्थ आहे. हे युद्ध सुरू होऊन ४० दिवसांपेक्षा अधिक काळ लोटला आहे आणि ते कधी संपेल हे सांगणे कठीण आहे. जरी दोन आठवड्यांचा विराम घेतला असला तरी छुप्या कारवाया चालूच राहतील. हा फक्त सोयीपुरता विराम आहे, युद्ध थांबलेले नाही.
पण जर अमेरिकेने इस्रायलला पाठिंबा दिला नसता, तर हे युद्ध घडलेच नसते. तथापि, असे दिसते की राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांनी आपल्या अहंकाराने प्रेरित होऊन, इराणला व्हेनेझुएला समजून, त्याने मिळवलेल्या लष्करी क्षमतेची व्याप्ती आणि प्रकार विचारात न घेता त्यावर हल्ला केला. इराण आपल्या शेजारील देशांवर हल्ला करून आणि होर्मुझ सागरी मार्ग रोखून त्यांना घाम फोडेल, हे देखील त्यांच्या लक्षात आले नाही. सध्या इराण नेमके हेच करण्यास सक्षम आहे आणि या युद्धातून कसे बाहेर पडावे हे ट्रम्प यांना सुचत नाहीये. त्यामुळे हा दोन आठवड्यांचा विराम म्हणजे ट्रम्पची सपशेल हार आहे. बुधवारी पत्रकार परिषदेत अमेरिकेने सारवासारव केली तरी जगाला ट्रम्पचा केविलवाणा चेहरा दिसत आहे.
एकीकडे ते स्वत:ला सर्वात शक्तिशाली शासक आणि जगाचे धोरणकर्ते म्हणून मिरवतात, तर दुसरीकडे होर्मुझ सागरी मार्ग उघडण्यासाठी इराणला अनेकदा मुदतवाढ देऊन त्यांनी आपली कमजोरीच उघड केली आहे. जर त्यांचे सैन्य इतके शक्तिशाली आहे, तर इराणच्या हल्ला करण्याच्या क्षमतेत घट होण्याची कोणतीही चिन्हे का दिसत नाहीत? ते अशी क्षेपणास्त्रे डागत आहेत, ज्यामुळे अमेरिका आणि इस्रायल दोघेही थक्क झाले आहेत. ट्रम्प कधी इराणला पुन्हा पाषाणयुगात पाठवण्याची धमकी देतात, तर कधी त्यांच्यासोबत शांतता चर्चेला सुरुवात करतात.
इराणने ट्रम्प यांचा शांतता चर्चेचा प्रस्ताव केवळ नाकारलाच नाही, तर त्याची खिल्लीही उडवली. इराण प्रतिधमक्याही देत आहे. ट्रम्प यांनी इराणवर हल्ला करताना म्हटले होते की, त्यांना सत्तापालटाद्वारे इराणची अण्वस्त्र क्षमता नष्ट करायची आहे. इराणचे सर्वोच्च नेते खामेनी यांच्यासह अनेक वरिष्ठ लष्करी अधिकारी मारले गेले असले तरी, इराणमध्ये सत्तापालटाचे कोणतेही चिन्ह दिसत नाही. अमेरिका आणि इस्रायलच्या हल्ल्यांमुळे त्यांचे अणुऊर्जा प्रकल्प इतके गंभीरपणे उद्ध्वस्त झाले आहेत की ते पुन्हा कधीही अण्वस्त्रे तयार करू शकणार नाहीत, असेही म्हणणे कठीण आहे.
आपल्या जकात धोरणाच्या बळावर जगावर राज्य करणारे ट्रम्प, इराणच्या हल्ल्यांपासून आखाती देशांचे संरक्षण करण्यास किंवा आपल्या मित्र राष्ट्रांना, किंवा अगदी नाटोलाही, या युद्धात त्यांना पाठिंबा देण्यासाठी राजी करण्यास सक्षम नाहीत. त्यांचे मित्र राष्ट्रदेखील सहकार्य करण्यास तयार नाहीत, कारण काही काळापूर्वीच त्यांनी ग्रीनलँडला जोडण्याची धमकी दिली होती. इराणने तणावाचे वातावरण निर्माण केले आहे, ज्यामुळे जग ट्रम्प यांच्या इच्छेनुसार वागेल आणि इतर देशांना त्यांच्या हट्टीपणापुढे झुकावे लागेल.
ट्रम्प स्वत:ला शांततेचे राष्ट्राध्यक्ष म्हणवत आहेत आणि त्यांनी सात-आठ युद्धे टाळली आहेत, असा दावा ते करत आहेत, पण ज्या मुद्द्यावर त्यांनी सर्वाधिक काम केले, ते रशिया-युक्रेन युद्ध ते का थांबवू शकले नाहीत, याचे त्यांच्याकडे उत्तर नाही. शांततेचा स्वयंघोषित तारणहार म्हणून, ते नोबेल पारितोषिकासाठी पात्र असल्याचा दावा करतात आणि ते न मिळाल्याबद्दल खेद व्यक्त करतात. तथापि नोबेल पुरस्काराची भीक मागण्याचा प्रकार करतात. तथापि, त्यांनी केवळ संपूर्ण जगाला अस्थिर आणि विस्कळीत केले आहे. आपल्या मित्र राष्ट्रांपेक्षाही आपल्या विरोधकांना अधिक वाईट वागणूक देण्याची त्यांना सवय आहे. संपूर्ण जगाने त्यांना सलाम करावा अशी ट्रम्प यांची इच्छा आहे, पण हे साध्य करण्यासाठी ते दादागिरी आणि धमक्यांचा आधार घेतात. ट्रम्पला जर खरेच नोबेल दिले गेले तर जगातील आजवरच्या नोबेल पुरस्कार विजेत्यांचा तो घोर अपमान ठरेल.
याच कारणामुळे, ते आदर आणि सन्मानास पात्र नाहीत आणि असूही शकत नाहीत. ट्रम्प हे एक अविश्वसनीय आणि अराजक शासक आहेत, जे आपली आश्वासने मोडण्यात, मनमानीपणे वागण्यात आणि खोटे बोलण्यात पटाईत आहेत. जगातील प्रत्येक समस्येवर आपल्याकडे उपाय असल्याचा ते आव आणतात, पण पश्चिम आशियाचे संकट त्यांच्यासाठी एक मोठी डोकेदुखी बनले आहे. याबद्दलची त्यांची निराशा अलीकडच्या दिवसांतील त्यांच्या अपमानास्पद पोस्ट्समधून स्पष्ट दिसत होती. त्यांची भाषा एखाद्या हिंदी चित्रपटातील या संवादासारखी होती, कुत्ते, हरामी, मैं तेरा खून पिउंगा, एकेक को चून चून कर मारुंगा, अशी त्यांची फिल्मी भाषा होती, जी हास्यास्पद ठरली.
पश्चिम आशियाच्या संकटात खोलवर अडकलेले ट्रम्प सहानुभूतीस पात्र नाहीत, कारण ते मनमानी वागले. अमेरिका आणि इस्रायलच्या हल्ल्यांचा सामना करणाºया इराणला जगाच्या मोठ्या भागाकडून सहानुभूती मिळत आहे, पण जर अमेरिका आणि इस्रायल मनमानीपणे वागले असेल, तर इराणही काही निष्पाप राष्ट्र नाही. तिथली राजवट हुकूमशाही आणि आपल्याच लोकांबद्दल क्रूर आहे. तिने आपल्या हजारो लोकांना ठार मारले आहे. इस्रायलला जगाच्या नकाशावरून पुसून टाकण्याचा तिला ध्यास लागला आहे.
जर इराणने अण्वस्त्रे विकसित केली, तर त्यामुळे केवळ इस्रायलच्या अस्तित्वालाच गंभीर धोका निर्माण होणार नाही, तर ते पश्चिम आशियातील सर्वांना धमकावेल आणि हमास व हिजबुल्लाहसारख्या दहशतवादी संघटनांना उघडपणे पाठिंबा देईल. पश्चिम आशियातील संकट केव्हा आणि कसे सुटेल याची पर्वा न करता, अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष सध्या तिथे खोलवर अडकले आहेत आणि त्यांच्यावर ‘फस गये रे ट्रम्प’सारखा चित्रपट बनवण्याची काही गरज नाही, कारण ते स्वत:च एक चालते-फिरते विनोदी पात्र बनले आहेत.
प्रफुल्ल फडके/ बिटवीन द लाइन्स
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा