भारताची राजधानी दिल्ली येथे होणाºया पहिल्या जागतिक एआय समिटमध्ये २०हून अधिक देशांचे राष्ट्रप्रमुख, ६० मंत्री आणि जवळजवळ ५०० जागतिक एआय नेते उपस्थित आहेत. जागतिक स्तरावर नवीन भूमिका शोधत असलेला भारत जगातील सर्वात मोठा कृत्रिम बुद्धिमत्ता कार्यक्रम, ‘इंडिया एआय इम्पॅक्ट समिट २०२६’ आयोजित करत आहे. ग्लोबल साउथमध्ये एआयवरील या प्रमाणात जागतिक परिषद आयोजित करण्याची ही पहिलीच वेळ आहे. सरकारने असाही दावा केला आहे की, या शिखर परिषदेत सर्व राष्ट्रप्रमुख, मंत्री, जागतिक तंत्रज्ञान नेते, प्रसिद्ध संशोधक, बहुपक्षीय संस्था आणि उद्योगातील भागधारकांना एकत्र आणून समावेशक वाढ, सार्वजनिक व्यवस्था मजबूत करणे आणि शाश्वत विकास सक्षम करण्यात एआयच्या भूमिकेवर चर्चा केली जाईल.
राजधानी दिल्लीतील भारत मंडपम येथे अभूतपूर्व जागतिक सहभागासह आयोजित करण्यात आलेला इंडिया एआय इम्पॅक्ट समिट २०२६ हे दाखवून देतो की, भारत आज जागतिक एआय संभाषणाचे नेतृत्व करत आहे आणि भविष्यात कोणताही देश भारताच्या भूमिकेकडे दुर्लक्ष करू शकत नाही. कारण इंडिया एआय इम्पॅक्ट समिट २०२६ जागतिक एआय अजेंडा आकार देण्यासाठी एक अग्रगण्य व्यासपीठ म्हणून भारताची भूमिका मजबूत करते.
जागतिक नेत्यांसोबत, अनेक भारतीय विद्यापीठे, महाविद्यालये आणि स्टार्टअप्स या शिखर परिषदेत सहभागी होत आहेत. केंद्रीय मंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी एआयला पाचवी औद्योगिक क्रांती म्हणून वर्णन केले आणि असा दावा केला की ३,००,००० हून अधिक विद्यार्थी आणि संशोधकांनी नोंदणी केली आहे. देशभरातील अनेक विद्यापीठे, महाविद्यालये आणि स्टार्टअप्सनीही या शिखर परिषदेत एआय मॉडेल्स प्रदर्शित केले आहेत. स्पष्टपणे, या शिखर परिषदेने भारतातील तरुणांची बौद्धिक क्षमता आणि प्रतिभा अधोरेखित करायला हवी होती, परंतु गलगोटियास विद्यापीठाने संपूर्ण जगासमोर भारताला लाजिरवाणे केले आहे. गलगोटियास विद्यापीठाने दिल्ली एआय शिखर परिषदेत चिनी बनावटीचा रोबोट सादर केला आणि तो स्वत:चा नवोन्मेष असल्याचा दावा केला. माध्यमांशी बोलताना, एका प्राध्यापकाने अभिमानाने कॅमेºयावर या चार पायांच्या रोबोडॉगची अद्वितीय वैशिष्ट्ये वर्णन केली. सोशल मीडियावर व्हायरल झालेल्या या व्हिडीओमध्ये, गलगोटियास विद्यापीठाच्या प्रतिनिधीचे भाव पाहण्यासारखे आहेत. त्याला ‘ओरियन’ असे संबोधून त्यांनी असा दावा केला की, ते विद्यापीठाच्या ‘सेंटर आॅफ एक्सलन्स’ने विकसित केले आहे. सरकारी वाहिन्यांसह अनेक माध्यमांनी मोठ्या प्रमाणात प्रचार केला आणि हे एक मोठे यश म्हणून प्रकाशित केले. तथापि, चीनच्या विधानानंतर संपूर्ण परिस्थिती बदलली. हे प्रत्यक्षात गलगोटियास विद्यापीठाने नव्हे तर चपळता आणि प्रगत सेन्सर्ससाठी जगभरात प्रसिद्ध असलेल्या चिनी कंपनीने तयार केलेला एआय-शक्तीचा रोबोटिक कुत्रा असल्याचे उघड झाले.
सोशल मीडियावर वाढत्या वाद आणि सतत ट्रोलिंगनंतर, गलगोटियास विद्यापीठाने आपला खोटारडेपणा मान्य केला. विद्यापीठाने एक लांबलचक निवेदन जारी करून कबूल केले की, त्यांनी रोबोडॉग तयार केला नव्हता. तथापि, त्यांनी पुन्हा एकदा खोटेपणाचा अवलंब केला, असा दावा करत की गलगोटियास विद्यापीठाने ते तयार केल्याचा दावा केला नव्हता. त्यांच्या प्राध्यापकाचा व्हायरल व्हिडीओ त्यांच्या खोट्या गोष्टी उघड करतो.
अशा परिस्थितीत, सरकारच्या दृष्टिकोनाबद्दल, धोरणांवर आणि निधी व्यवस्थेबद्दल पुन्हा एकदा गंभीर प्रश्न उपस्थित झाले आहेत. देशात नवीन, प्रमुख आणि विशेष संशोधन करण्यासाठी सरकार खासगी विद्यापीठे आणि महाविद्यालयांवर अवलंबून राहू शकत नाही, कारण त्यांची भूमिका आणि त्यांच्या कामकाजाची संपूर्ण रचना संशयास्पद आहे. प्रवेशापासून ते वर्ग आकार आणि शिक्षणाच्या गुणवत्तेपर्यंत सर्व गोष्टींबद्दल वारंवार गंभीर प्रश्न उपस्थित केले गेले आहेत. संशोधन, नवोपक्रम आणि पेटंट दाखल करण्याच्या नावाखाली भारत सरकार खासगी विद्यापीठांना देत असलेल्या मोठ्या निधीची न्यायालयीन चौकशी करण्याची वेळ आली आहे.
खरेच, सरकारी शाळा, महाविद्यालये आणि विद्यापीठांमध्ये शिकणाºया प्रतिभांच्या विकासाला पूर्वीप्रमाणेच पाठिंबा देण्याची हीच योग्य वेळ आहे. या संस्थांमधील फी आणि लालफितशाही दोन्ही कमी केले पाहिजेत, जबाबदारी निश्चित केली पाहिजे आणि भ्रष्टाचाराला कोणत्याही परिस्थितीत आळा घातला पाहिजे. हा भारतासाठी फार मोठा धडा आहे. देशाची जगात अप्रतिष्ठा करणारा हा प्रकार असल्याने या विद्यापीठावर ठोस कारवाई होणे गरजेचे आहे. देशाला बदनाम करण्यासाठी परकीय शक्तींची मदत घेऊन कोणी मुद्दाम हा प्रकार केला आहे का, याचाही तपास करावा लागेल. वाङ्मय चौर्य हे आम्ही नेहमी ऐकत आलो आहोत. पण दुसºयाचे उत्पादन स्वत:च्या नावावर खपवण्याइतपत मजल जाते ही फारच चिंतेची बाब आहे.
प्रफुल्ल फडके/ बिटवीन द लाइन्स
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा